Çin’de ‘dijital insanlar’ olarak adlandırılan yapay zekâ avatarları, hastanelerden üniversitelere, evlerimizdeki arkadaşlıklara kadar geniş bir yelpazede toplumun işleyişini dönüştürmeye aday görünüyor. 2024’te yayımlanan bir devlet raporuna göre Çin’de bu alanda hizmet veren şirket sayısı milyonları buluyor ve pazardaki faaliyetler süratle artıyor.
Nature’da yer alan haberde, avatarların sağlık ve eğitim kurumlarında olduğu kadar ev ortamında da sosyal ilişkileri zenginleştirebileceği vurgulanıyor. Pekin’deki Tsinghua Üniversitesi’nde bilgisayar bilimleri üzerinde çalışan Yang Liu, bu avatarların günlük yaşamı radikal biçimde değiştirme potansiyeline sahip olduğunu ifade ediyor. Liu’ya göre bu dijital yardımcılar, “vekilimiz ve destekçimiz olarak görev üstlenerek geniş bir görev yelpazesini yerine getirecekler” ve verimliliği önemli ölçüde artıracaklar. Ancak arkasındaki teknolojinin halen gelişme aşamasında olduğunu ve etik standartların netleştirilmesi gerektiğini savunuyor.
Öğrenciler Albert Einstein’dan ders dinleyip avatara soru sorabiliyor başlığı altında, Hong Kong Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nin öğrencileri, Einstein ya da John Nash görünümlü yapay zekâ avatarlarından ders dinleyebiliyor ve onlara sorular yöneltebiliyor. Üretilen figürler, video üretim modelleri ve büyük dil modelleri (LLM) gibi yapay zekâ araçlarıyla inşa ediliyor. Bu teknolojinin erken örnekleri Taobao ve Douyin gibi platformlarda dijital satış elemanları olarak karşımıza çıkmıştı.
Hastalıkların teşhisinden tedavisine işlev gösteren sanal hastaneler Tsinghua Üniversitesi’ndeki “Agent Hospital” projesi, sanal doktorları hastalıkları teşhis etmekten tedavi planları oluşturmaya kadar eğitimliyor. Çin’de sekiz hastanede kullanılan bu sistem, insan doktorları rapor yazmak, laboratuvar sonuçlarını değerlendirmek ve tedavi önerileri sunmak gibi görevlerde destekliyor; nihai kararlar ise hâlâ insana ait. Ayrıca Hangzhou merkezli Ant Group’un geçtiğimiz yaz piyasaya sürdüğü bir sağlık uygulaması, binlerce gerçek dünya doktorunun dijital temsillerini içeriyor ve ocak itibarıyla aylık yaklaşık 30 milyon aktif kullanıcı kaydediliyor.
Gerçek insanlara ihtiyaç duymadan sosyalleşmenin yolları Sanal insan hizmetleri, kullanıcıların sosyal etkileşimlerini artırmak amacıyla da kullanılıyor. Örneğin Elys adlı bir sosyal ağ, kullanıcıların kendi yapay zekâ klonlarını oluşturmasına olanak tanıyor ve bu klonlar online olarak yorum yapıp beğenide bulunabiliyor. Kapsamlı düzenlemeler, kişisel bilgiler, yüz görünümleri ya da seslerin sanal insanlar için kullanılmasına rıza gerektirdiğini belirtiyor ve çocuklar ile gençlere yönelik kullanımı ise yasak olarak sınırlanıyor.
Dijital insanların toplum üzerindeki riskleri Avustralya’da Sydney’deki Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation (CSIRO) yapay zekâ uzmanı Didar Zowghi, avatarların arkadaşlık gibi faydalar sunarken psikolojik, ticari ve güvenlik riskleri de doğurduğunu vurguluyor. Yeni Güney Wales Üniversitesi’nden sinirbilimci Joel Pearson ise gençler üzerinde dijital avatarlarla etkileşimin olumsuz etkiler yaratabileceğini belirtiyor. Bununla birlikte, gerçek dünyadaki ilişkilerin dinamiklerini bozma potansiyeli olan bu etkileşimler, insanların iletişimi ve ilişki kavramları konusundaki anlayışını değiştirebilecek nitelikte görünüyor.
